Iktibar Perang Perundangan Pendidikan di Finland: Mengheret Isu Pendidikan ke Mahkamah

Dalam wacana pendidikan global, Finland sering dijulang sebagai “utopia” pendidikan yang berjaya menghapuskan persaingan antara sekolah. Namun, di sebalik reputasi tersebut, tersimpan satu sejarah pertempuran perundangan yang sengit pada awal milenium kedua. Pertikaian ini bukan sekadar mengenai data, tetapi merupakan pertembungan falsafah tentang hakikat sebenar “pendidikan yang benar.”

Pada akhir 1990-an, Finland berhadapan dengan tekanan global untuk mengamalkan akauntabiliti berasaskan pasaran. Pemegang taruh dalam sistem pendidikan mula berpecah kepada dua kem utama mengenai isu pendedahan data prestasi khusus mengikut sekolah (school-specific performance data), terutamanya yang melibatkan senarai kedudukan atau ranking.

Di satu pihak, terdapat kumpulan yang mendesak ketelusan mutlak berteraskan logik pasaran dan hak pilihan ibu bapa. Di pihak yang lain pula, wujud benteng yang mempertahankan prinsip ekuiti, kepercayaan, dan pencegahan segregasi sosial.

1. Pertembungan Visi: Ketelusan vs. Ekuiti

Konflik ini meletus apabila tuntutan terhadap akauntabiliti mula mencabar etos pendidikan tradisi Finland.

• Pihak Pro-Penyiaran: Kumpulan ini diterajui oleh Teollisuuden ja Työnantajain Keskusliitto (TT) (Confederation of Finnish Industries and Employers) dan organisasi media utama. Hujah mereka mudah: dalam sebuah masyarakat demokratik, sistem pendidikan mestilah telus. Ibu bapa dianggap sebagai “pengguna” yang mempunyai hak untuk melihat data perbandingan bagi membuat pilihan sekolah yang terbaik buat anak mereka.
• Pihak Anti-Penyiaran: Barisan ini terdiri daripada pihak berkuasa tempatan atau perbandaran (Kuntaliitto / Association of Finnish Local and Regional Authorities), Lembaga Pendidikan Kebangsaan (Opetushallitus / National Board of Education), serta Jawatankuasa Parlimen bagi Pendidikan dan Kebudayaan (Sivistysvaliokunta / Parliamentary Committee for Education and Culture). Mereka bimbang penerbitan ranking akan mencetuskan fenomena “menamakan dan memalukan” (naming and shaming), yang akhirnya membawa kepada segregasi sekolah dan merosakkan moral komuniti pembelajaran.

2. Medan Perang Perundangan (2000–2005)

Apabila rundingan politik menemui jalan buntu, konflik ini berpindah ke bilik mahkamah. Wartawan selaku agen penggerak wacana awam mula menggunakan peruntukan undang-undang untuk mendapatkan data penilaian daripada majlis perbandaran yang enggan mendedahkannya.

Kes Turku (2000–2001): Kemenangan Kerahsiaan

Seorang wartawan daripada akhbar Turun Sanomat telah mengemukakan rayuan kepada Mahkamah Pentadbiran Turku (Turun hallinto-oikeus) selepas lembaga pendidikan bandar tersebut menolak permohonan untuk mendapatkan data kepuasan pelanggan peringkat sekolah.

• Keputusan: Mahkamah menolak rayuan tersebut pada tahun 2001. Mahkamah bersetuju dengan hujah perbandaran bahawa data tersebut adalah “bahan penyelidikan asas” (basic research material) yang dilindungi di bawah undang-undang kerahsiaan, dan pendedahannya boleh mengganggu usaha pembangunan sekolah.

Kes Vantaa (2003): Peralihan Arah

Dua tahun kemudian, kes serupa muncul di Helsinki. Seorang individu dan wartawan daripada Agensi Berita Finland (Suomen Tietotoimisto, STT / Finnish News Agency) mencabar keengganan bandar Vantaa mendedahkan hasil penilaian “belajar untuk belajar” (learning-to-learn) peringkat sekolah.

• Keputusan: Mahkamah Pentadbiran Helsinki (Helsingin hallinto-oikeus) membuat kejutan dengan memutuskan bahawa data tersebut tidak bersifat rahsia. Mahkamah berhujah bahawa data peringkat sekolah tidak boleh disamakan dengan data peribadi murid, dan kerja pembangunan perbandaran tidak layak menerima perlindungan khas yang dikhaskan untuk penyelidikan saintifik.

3. Keputusan Muktamad Mahkamah Agung Pentadbiran (2005)

Bagi menamatkan kekeliruan antara dua keputusan mahkamah serantau ini, bandar Vantaa membawa kes tersebut ke peringkat tertinggi, iaitu Mahkamah Agung Pentadbiran (Korkein hallinto-oikeus, KHO / Supreme Administrative Court). Pihak berkuasa pendidikan berharap KHO akan menetapkan duluan (precedent) yang melindungi etos “tanpa ranking” Finland.

Walau bagaimanapun, pada Mei 2005, KHO mengeluarkan keputusan yang mengejutkan komuniti pendidikan: Data tersebut wajib diserahkan kepada umum. Mahkamah memutuskan bahawa mengikut Akta Pendidikan Asal (Perusopetuslaki / Basic Education Act), prinsip ketelusan maklumat mengatasi hujah perlindungan etos pendidikan. Keputusan ini dianggap “mengerikan” oleh ramai pegawai pendidikan kerana ia secara sah melucutkan kuasa perbandaran untuk menyembunyikan data prestasi demi mengelakkan ranking.

4. Kesudahan: “Konsensus Senyap” (Mute Consensus)

Menariknya, walaupun kalah dalam pertempuran undang-undang, pihak penyokong ekuiti berjaya memenangi “peperangan” budaya. Secara praktikal, kemenangan undang-undang bagi pihak media tidak mengubah lanskap pendidikan Finland secara drastik. Mengapa?

• Rintangan Pentadbiran: Pihak perbandaran melalui Kuntaliitto secara kolektif bersetuju untuk tidak mengumpul atau menganalisis data dalam format yang memudahkan pembentukan ranking.
• Etika Media: Walaupun mempunyai hak undang-undang, media arus perdana di Finland secara amnya memilih untuk tidak menerbitkan ranking secara besar-besaran. Wujud satu kod etika atau “konsensus senyap” di mana media mengakui bahawa memalukan sekolah secara terbuka mendatangkan lebih banyak keburukan daripada kebaikan kepada sistem secara keseluruhan.

Iktibar dan Analisis: Mengapa Malaysia Perlu Mencontohi Litigasi Strategik Ini?

Sejarah di Finland memberikan pengajaran penting tentang bagaimana sesebuah negara matang menangani krisis polisi. Isu pendidikan selalunya sarat dengan emosi, sentimen politik, dan pandangan peribadi yang subjektif. Di Malaysia, kita sering melihat polemik pendidikan, sama ada isu DLP, sekolah vernakular, sukatan pelajaran, mahupun disiplin guru, berakhir sebagai debat tanpa kesudahan di media sosial atau platform politik yang tidak produktif.

Mengheret Isu Kompleks ke Mahkamah

Sudah tiba masanya Malaysia menunjukkan keberanian intelektual dan tadbir urus dengan mengheret isu-isu pendidikan yang berisiko tinggi dan kompleks ke mahkamah. Ini bukan bermakna kita bersifat suka menyaman (litigious), tetapi ia adalah langkah litigasi strategik untuk tujuan berikut:

1. Pendengaran Berasaskan Bukti: Di mahkamah, hujah “saya rasa” atau “mengikut sentimen” tidak laku. Setiap pihak wajib mengemukakan bukti empirikal, data kajian, dan hujah perundangan yang kukuh. Ini memaksa pemegang taruh untuk lebih bertanggungjawab dalam memberikan fakta.
2. Rekod Rasmi dan Ketetapan Undang-undang: Keputusan mahkamah, terutamanya di peringkat Mahkamah Tinggi, Mahkamah Rayuan, atau Mahkamah Persekutuan, akan direkodkan secara rasmi. Ia menjadi rujukan yang stabil bagi pembentukan polisi pada masa hadapan.
3. Mencegah Rumusan Polisi “Sesuka Hati”: Tanpa ketetapan perundangan yang jelas, polisi pendidikan kita berisiko berubah mengikut nakhoda politik. Dengan membawa isu ke mahkamah, kita mewujudkan satu “tembok” yang menghalang masyarakat atau ahli politik daripada membuat rumusan polisi dan amalan sesuka hati tanpa asas perundangan yang sah.
4. Pendidikan Awam: Proses perbicaraan itu sendiri merupakan satu proses pendidikan kepada masyarakat tentang kerumitan mengimbangi antara hak individu (seperti hak ibu bapa) dan kepentingan awam (seperti perpaduan dan ekuiti).

Kesimpulan

Finland membuktikan bahawa walaupun undang-undang memihak kepada ketelusan, konsensus sosial yang kuat tetap boleh memelihara nilai ekuiti. Namun, proses mahkamah itulah yang memberikan ruang untuk pertembungan itu berlaku secara bertamadun dan berfakta.

Pelajar-pelajar pascasiswazah (terutamanya di universiti swasta) perlu berani melakukan penyelidikan ke atas isu-isu ‘keras’ bagi mengumpul data empirikal sebagai rujukan. Seandainya silibus, pedagogi, atau mana-mana komponen pendidikan dikesan memudaratkan murid-murid, mencetus krisis kesihatan mental dan sosial, kaji hal-hal ini dan buktikan ia secara ilmiah.

Bagi Malaysia, jika kita mahu sistem pendidikan yang bertaraf dunia, kita perlu berhenti takut kepada cabaran undang-undang. Kita perlu berani membenarkan mahkamah menjadi penimbang tara kepada isu-isu yang terlalu kompleks untuk diselesaikan melalui status Facebook atau retorik politik.

Hanya dengan cara ini, kita dapat membina sebuah sistem yang berpijak di bumi nyata, di mana apa yang betul dan salah dibahas, dibuktikan, dan direkodkan demi kedaulatan ilmu dan keadilan sosial.